نگاهي به فلسفه آموزش و پرورش

آموزش، بيش از هز چيز، سپردن دانستني‌هاست به ديگران. اما دانستني‌ها تنها آن‌گاه سودمندند كه به كار آيند، و آموزش آن‌گاه به كار مي‌آيد كه زمينه‌اي براي پديد آمدن تغييري در نو‌آموز گردد چنانكه او را به انجام كارهايي توانا سازد و بر دايره امكان‌هاي او بيفزايد، يعني زمينه‌اي گردد براي پرورش كه همانا به كار آمدن توانايي‌هاست. ولي با آنكه آموزش مي‌تواند و بايد، زمينه‌اي براي پرورش و تربيت باشد، خود هيچ يك از آن‌ها نيست، زيرا چه‌بسا ممكن است كه به هيچ دگرگوني نينجامد. اينكه آموزش زمينه تحول بشود يا نه، بستگي به هدف و روشي دارد كه در پيش مي‌گيريم. از اين رو با آنكه تلقين و تكرار نيز گونه‌اي روش آموزش است، اما از آنجا كه نه تنها زمينه‌اي براي پديد آمدن توانايي و نوآوري نيست بلكه حتي وسيله‌اي است براي محدود كردن آن، از معني درست آموزش، بس به دور است. بدين‌سان، با آنكه دادن اطلاعات جزئي و پراكنده را هم مي‌توان آموزش ناميد، اما آموزش حقيقي براي آن است كه توانايي فهميدن به كار آيد و نوآموز با يافتن پيوند دانستني‌ها، به فهم قاعده‌ها و قانون‌ها برسد. اما با آنكه مفهوم‌هاي پروردن، بارآوردن و تربيت كردن، همه با تغيير و دگرگوني همراه‌اند با اين همه نيز هم‌معني نيستند، و ميان اين‌ها نيز تفاوت‌هايي گاه بس مهم، در كار است.