مفهوم دين نزد والتر بنيامين (خوانش امر اجتماعي سكولار به مثابه امر ديني)

کتاب مفهوم دين نزد والتر بنيامين نوشته کريستين لي کونلي اثري تحليلي و فلسفي است که به بررسيِ نخستين و کمترشناخته‌شده‌ترين تفسيرهاي بنيامين از دين و امر ديني مي‌پردازد و نشان مي‌دهد او چگونه امر اجتماعي سکولارِ مدرن را به‌گونه‌اي ديني بازمي‌فهمد—يعني اين‌که دين در انديشه او فقط يک نظام عقيدتي نيست، بلکه ساختار تجربه انساني و اجتماعي را نيز شکل مي‌دهد. بنيامين معتقد بود که مدرنيته و نهادهاي مدرن (مانند سرمايه‌داري، هنر، تاريخ و حتي علم) مي‌توانند داراي ساختارهايي شبيه به «مقدس» و «ديني» باشند، حتي اگر سنت‌هاي ديني رسمي از عرصه عمومي کنار رفته باشند. اين ديدگاه به‌گونه‌اي نوين به خوانش تجربه سکولار نگاه مي‌کند و نشان مي‌دهد که سکولاريزاسيونِ زندگي اجتماعي نمي‌تواند دين را به‌طور کامل حذف کند، بلکه شکل‌هاي جديدترِ تجربه ديني را خلق مي‌کند.
يکي از محورهاي اصلي انديشه بنيامين که در کتاب تحليل شده، تحليل او از سرمايه‌داري به‌مثابه شکلِ دينيِ نوظهور است؛ در يک قطعه مشهور، بنيامين مي‌گويد که در سرمايه‌داري بايد يک نوع دين را ديد, چرا که سرمايه‌داري به‌جاي پاسخ به نيازهاي معنوي، همان وظايفي را انجام مي‌دهد که پيش‌تر اديان انجام مي‌دادند: ارائه الگوهاي معنا، پاسخ به اضطراب‌هاي وجودي، و ايجاد رابطه‌اي ميان انسان و نظام‌هاي مقدس يا مطلق. در اين تحليلِ بنيامين، ساختارهاي سکولار مدرن «اعتقادات، نمادها و مناسک»ي توليد مي‌کنند که شبيه ساختارهاي ديني‌اند، گرچه ديگر در قالبِ سنت‌هاي مذهبيِ کلاسيک ظاهر نمي‌شوند.
کتاب همچنين نشان مي‌دهد که بنيامين در نگاهش به تجربه، تاريخ و تعلق اجتماعي هر چيز را مي‌توان به‌مثابه فرمِ تجربه ديني فهميد، زيرا تجربه مدرنِ سکولار نيز مانند تجربه‌هاي دينيِ سنتي دربرگيرنده شک، اميد، انتظارِ رهايي، و بازانديشيِ نسبت انسان با کلّيتِ وجود است. اين رويکرد باعث شده بنيامين نظريه دين را به‌گونه‌اي گسترش دهد که فلسفه زندگيِ مدرن سکولار را در نسبت با تجربه دينيِ انساني قابل تحليل کند—تحليلي که در آن دين ديگر منحصر به نهادهاي رسمي نيست بلکه در متنِ زندگي اجتماعي و فرهنگي مدرن بازتاب مي‌يابد.